PYOTR I MUNDARIJA KIRISH………………………….....…………………………………...............2 I BOBPYOTR I NING SIYOSIY FAOLIYATI VA ISLOHOTLARI…….5 Pyotr I ning islohotlari ..........................……………....................................5Pyotr I va «Buyuk elchilik»......................................................………..........9II BOB PYOTR I DAVRIDA ROSSIYANING HARBIY HARAKATLARI..............................................................................................14 2.1 Shimoliy urush - Boltiq dengiziga chiqish uchun kurash.............................14 2.2 Pyotr I ning Azov yurishi.……………..…………………………...............18 XULOSA……………..………………………......…………………................23 FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO‘YXATI…..........25 ILOVALAR…………………………..………………………………….........26 KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Buyuk Pyotr - zamonaviy tarixning boshida Yevropadagi eng yorqin shaxslardan biri. Uning hukmronligi-yillarida Rossiya yarim osiyo qoloqligidan qutulib, G'arb dunyosiga jiddiy siyosiy va harbiy ta'sir o'tkazdi. Uni Rossiyaning farovonligi, kuchi va obro'sidan boshqa hech narsa tashvishga solmadi. Butrus hech qachon begona narsalarning oddiy muxlisi bo'lmagan. U G‘arbdan olib kelingan bilim va texnikalarni juda qadrlardi; lekin ular u orzu qilgan va u mehnat qilgan yangi Rossiyani qurish mumkin bo'lgan poydevor bo'lganligi uchungina. Pyotr I davrida Rossiya birinchi marta o'zini Yevropaning chekkasi sifatida his qildi va o'z oldiga teng huquqli Yevropa davlati bo'lishni maqsad qildi. Yevropaning "chaqiriqi" ga Pyotr Yevropalik "javob" berishga harakat qildi. To'siqlar oldida matonat, yangi institutlar bilan tinimsiz tajribalar - bularning barchasi hozirgi tarixda hech bir hukmdor engib o'ta olmagan ruhiy va jismoniy faoliyat manzarasini taqdim etadi. Faoliyatga bo'lgan bu ishtiyoq uning psixologiyasi va qadriyatlar tizimining barcha jihatlarini belgilab berdi. Biroq hukmronligining oxirlarida deyarli universal tus olgan Pyotr I ga nisbatan tanqidsiz hayrat, uning ishining tugallanmaganligi va Rossiyaning geografik, jismoniy va insoniy xususiyatlari tufayli duch kelgan to'siqlarni uyalmasdan e'tiborsiz qoldirdi. Albatta, har qanday odam singari, Butrus ham o'z harakatlarining barcha oqibatlarini, ba'zan uzoq va bilvosita oldindan ko'ra olmadi. Kurs ishining maqsadi va vazifasi:Ushbu kurs ishining maqsadi Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davri jahon tarixidagi o`rnini yanada kengroq ochib berish. Bu davlat haqida ma’lumotlar juda kam. shu tufayli bu davr va shaxsga doir ma’lumotlar bazasini kengaytirish va uni ilmiy nuqtai nazardan o`rganib mohiyatini yanada oydinlashtirishi va mavzuga oid mavjud ma’lumotlardagi noaniqlik va xatolarga oydinlik kiritish. Shuningdek Rossiyaning Pyotr I hukmronligidavridagi siyosiy ijtimoiy va iqtisodiy hayotiga aniqlik kiritish va tahlil qilishdan iborat. Kurs ishining vazifasi: Pyotr I hukmronligi Rossiya davlatchiligining tarixda tutgan o‘rnini turli ilmiy tadqiqot metodlari asosida o‘rganish maqsadida quyidagi vazifalar belgilab olindi: - Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davri tarixining o‘rganilishi natijalarini tahlil qilish; - umumlashtirish va ularning tarixi va madaniyatini o‘rganishdagi ahamiyatini ochib berish; - Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davri tarixi va madaniyatiga oid to‘plangan ma’lumotlarni Rossiya xalqi davlatchiligi tarixining yangi sahifalarini yoritishda muhim manba sifatida tahlil etish; - Rossiyaning Pyotr I hukmronligidavri tarixi Rossiyaning siyosiy va iqtisodiy jarayonlarini qamrab olgan holda tadqiq etish; - mavjud ma’lumotlarni qiyoslagan holda Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davrining siyosiy faoliyatini o‘rganish hamda siyosiy masalalariga yangidan baho berish, manbalar va so‘nggi tadqiqotlar asosida ushbu masalalarni oydinlashtirish, munozarali masalalarga aniqlik kiritish; - manba va adabiyotlarni tahliliy o‘rganib, Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davrining siyosiy faoliyatidagi ilmiy muammolarni, ularning o‘rganilishi natijalari, tadqiqotchilar xulosalarini qiyoslab, yangi asoslarda tadqiq etish; - Rus xalqining o‘rta asrlar davlatchiligi tarixida XVI-XVIII asrlarda Amerikaning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti davrining tutgan o‘rnini va uning siyosiy-tarixiy jarayonlarda tutgan mavqeyini yoritib berish.. Mavzuning o`rganilganlik darajasi. Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davri bugungi kungacha olimlar, tarixshunoslar tomonidan juda ko`p tadqiq qilingan. Shuningdek bugungi vaqtda ham bu davr haqida qandaydir bir shaklda ilmiy yoki amaliy izlanishlar olib borilayapti. O`tgan asrlarda ham bu davrga doir hech qanday ilmiy izlanishlar olib borilmagan. Olib borilgan bo`lsa ham ko`zga ko`rinadigan darajasda emas yoki oxirigachga yetmagan. Ayrim ilmiy tadqiqotlar esa boshlanmasdanoq tugatilgan. Hozirgi zamonaviy texnologiyalar rivojidan keyin ham bu tarixiy voqeaga boshqa voqealar singari jiddiy chuqurroq e’tibor berilayapti. Natijada esa Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davri haqida ma’lumotlar bazasi oshdi. Shuningdek bu davr haqida Анри Труайя «Петр Первый », Юлиан Семенов «Смерть Петра. Исторические версии (сборник)» va Дмитрий Мережковский «Пётр и Алексей » asarlari, Shuningdek Rossiya va Yevropaning boshqa davlatlari arxiv fondlari orqali ham ma`lumot olish mumkin. Davriy (xronologik) chegaralanishi: Kurs ishining davriy chegarasi Rossiyaning Pyotr I hukmronligi davrining rivojlanishi va ularning ijtimoiy - iqtisodiy, madaniy hayotini o`rganib tahlil qilishdan iborat. Ishning hajmi: Ushbu kurs ishi kirish, uchta bob, to`rt bo`lim, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati va ilovadan iborat. I BOB PYOTR I NING SIYOSIY FAOLIYATI VA ISLOHOTLARI Pyotr I ning islohotlariPyotr I ning iqtisodiyotdagi, ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanish darajasi va shakllaridagi, Rossiyaning siyosiy tizimidagi, hokimiyat tuzilmasi va funktsiyalaridagi, armiya, sinfiy va hokimiyatdagi faol faoliyati tufayli. aholining sinfiy tuzilishi, xalqlar hayoti va madaniyatida ulkan o'zgarishlar ro'y berdi. O'rta asrlardagi Muskovit Rusi Rossiya imperiyasiga aylandi. Rossiyaning o'rni va uning xalqaro munosabatlardagi roli tubdan o'zgardi. Bu davrda Rossiya rivojlanishining murakkabligi va nomuvofiqligi Pyotr I ning islohotlarni amalga oshirishdagi faoliyatining nomuvofiqligini aniqladi. Bir tomondan, bu islohotlar mamlakatning milliy manfaatlari va ehtiyojlariga javob bergani, uning izchil rivojlanishiga xizmat qilgani, qoloqlikni bartaraf etishga qaratilgani bilan katta tarixiy ahamiyatga ega edi. Boshqa tomondan, islohotlar xuddi shu feodal usullar bilan olib borildi va bu bilan feodallar hukmronligini mustahkamlashga xizmat qildi.[1] Buyuk Pyotr davridagi progressiv o'zgarishlar boshidanoq konservativ xususiyatlarni o'zida mujassam etgan bo'lib, ular mamlakat taraqqiyoti jarayonida tobora kuchayib bordi va uning qoloqligini to'liq bartaraf etishni ta'minlay olmadi. Ob'ektiv tomondan, bu islohotlar burjuaziya xarakteriga ega edi, lekin sub'ektiv jihatdan ularning amalga oshirilishi krepostnoylik va feodalizmning kuchayishiga olib keldi. Ular boshqacha bo'lishi mumkin emas edi[2] - o'sha paytda Rossiyada kapitalistik turmush tarzi hali juda zaif edi. Buyuk Pyotr davrida Rossiya jamiyatida sodir bo'lgan madaniy o'zgarishlarni ham ta'kidlash kerak: birinchi darajali maktablar, mutaxassisliklar bo'yicha maktablar, Rossiya Fanlar akademiyasining paydo bo'lishi. Mamlakatda mahalliy va tarjima nashrlarini chop etish uchun bosmaxonalar tarmog'i paydo bo'ldi. Mamlakatda birinchi gazeta chiqa boshladi, birinchi muzey paydo bo'ldi. Kundalik hayotda sezilarli o'zgarishlar ro'y berdi. Harbiy islohotning mazmun-mohiyati oliyjanob qoʻshinlarni yoʻq qilish va bir xil tuzilma, qurol-yarogʻ, kiyim-kechak, tartib-intizom va nizomlarga ega boʻlgan doimiy, jangovar tayyor armiya tashkil etishdan iborat edi. 1690 yil bahorida mashhur "qiziqarli polklar" - Semenovskiy va Preobrazhenskiy tuzildi.,[3] Yauzada "Preshburg poytaxti" qurilmoqda. Semyonovskiy va Preobrajenskiy polklari kelajakdagi doimiy (muntazam) armiyaning yadrosiga aylandi va 1695-1696 yillardagi Azov yurishlarida o'zlarini isbotladilar. Pyotr hukmronligining oxiriga kelib, Rossiya 48 ta chiziqli va 788 ta galley va boshqa kemalarga ega bo'lgan dunyodagi eng kuchli dengiz kuchlaridan biriga aylandi. Pyotrgacha armiya ikkita asosiy qismdan iborat edi - zodagon militsiya va turli yarim muntazam tuzilmalar. Inqilobiy o'zgarish shundan iboratki, Pyotr armiyani yollashning yangi tamoyilini joriy qildi - militsiyaning davriy chaqiruvlari o'rniga tizimli ishga qabul qilish to'plamlari o'tkazildi.Aholiga chaqiruv to'plamlari tarqatildi. 1699 yilda birinchi ishga qabul qilish to'plami amalga oshirildi, 1705 yildan boshlab to'plamlar yillik bo'lib qoldi. 20 yarddan ular 15 yoshdan 20 yoshgacha bo'lgan bir kishini olib ketishdi, xizmat muddati deyarli cheksiz edi. Rossiya armiyasining ofitserlari gvardiya zodagon polklarida yoki maxsus tashkil etilgan maktablarda (Pushkar, artilleriya, navigatsiya, istehkom, dengiz akademiyasi va boshqalar) o'qigan zodagonlar hisobidan to'ldirildi. 1716-yilda Harbiy Nizom, 1720-yilda esa Harbiy Hartiya qabul qilindi, armiyani keng miqyosda qayta qurollantirish amalga oshirildi. Butrusning ulkan kuchli armiyasi bor edi - 200 ming kishi (100 ming kazakni hisobga olmaganda), Buyuk Pyotrning harbiy islohotlarining asosiy natijalari quyidagilardan iborat: - Rossiyaga asosiy raqiblari bilan jang qilish va ularni mag'lub etish imkoniyatini bergan dunyodagi eng kuchlilardan biri bo'lgan jangovar tayyor muntazam armiyani yaratish; - iste'dodli qo'mondonlarning butun galaktikasining paydo bo'lishi (Aleksandr Menshikov, Boris Sheremetev, Fedor Apraksin, Yakov Bryus va boshqalar); - kuchli dengiz flotini yaratish; - harbiy xarajatlarning ulkan o'sishi va ularni xalqdan mablag'larni eng qattiq siqib chiqarish orqali qoplash. Buyuk Pyotr islohotlarining oqibatlari haqida turlicha qarashlar mavjud. Frantsiyaning Rossiyadagi elchisiga yo'llagan maktubida Lyudovik XIV Pyotr haqida shunday dedi:[4] "Bu suveren o'z intilishlarini harbiy ishlarga tayyorgarlik ko'rish va o'z qo'shinlarining intizomi, o'z xalqini tayyorlash va ma'rifat qilish, chet elliklarni jalb qilish haqidagi tashvishlari bilan ochib beradi. ofitserlar va barcha turdagi qobiliyatli odamlar. Bu harakat yo'nalishi va kuchning kuchayishi, Evropadagi eng kattasi, uni qo'shnilari uchun dahshatli qiladi va juda chuqur hasadni uyg'otadi. Volter ham Pyotr haqida qayta-qayta yozgan. Volter Pyotr islohotlarining asosiy qadriyatini ruslar 50 yil ichida erishgan taraqqiyot deb belgilaydi, boshqa xalqlar bunga hatto 500 yilda ham erisha olmaydi. G'arbliklar ham Buyuk Pyotrning islohotlarini ijobiy baholadilar, buning natijasida Rossiya buyuk davlatga aylandi va Evropa sivilizatsiyasiga qo'shildi. Taniqli jamoat arbobi P.N. Milyukov o'z asarlarida islohotlarni Pyotr tomonidan o'z-o'zidan, vaqti-vaqti bilan, muayyan holatlar bosimi ostida, hech qanday mantiq va rejasiz amalga oshirilganligi, ular "islohotchisiz islohotlar" bo'lganligi haqidagi g'oyani rivojlantiradi. U, shuningdek, faqat "mamlakatni vayron qilish evaziga Rossiya Yevropa davlati darajasiga ko'tarilganini" eslatib o'tadi. Milyukovning so'zlariga ko'ra, Buyuk Pyotr davrida Rossiyaning 1695 yil chegaralaridagi aholisi to'xtovsiz urushlar tufayli kamaydi. Pyotr I ning barcha davlat faoliyatini shartli ravishda ikki davrga bo'lish mumkin: 1696-1715 va 1715-1725 yillar. Birinchi bosqichning o'ziga xos xususiyati shoshqaloqlik va har doim ham o'ylamaydigan tabiat edi, bu Shimoliy urushning o'tkazilishi bilan izohlanadi. Islohotlar, birinchi navbatda, urush uchun mablag' to'plashga qaratilgan bo'lib, kuch bilan amalga oshirildi va ko'pincha kerakli natijaga olib kelmadi. Birinchi bosqichda davlat islohotlari bilan bir qatorda turmush tarzini modernizatsiya qilish maqsadida ham keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi.[5] Ikkinchi davrda islohotlar tizimliroq bo'lib, davlatni ichki tartibga solishga qaratilgan edi. O'rta asrlardagi Moskva Rusi Rossiya imperiyasiga aylandi. Uning iqtisodiyotida, ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanish darajasi va shakllarida, siyosiy tizimda, davlat boshqaruvi, boshqaruv va sudlarning tuzilishi va funktsiyalarida, armiyaning tashkil etilishida, aholining sinfiy va mulkiy tuzilishida ulkan o'zgarishlar ro'y berdi. mamlakat madaniyati va xalqning turmush tarzi. Rossiyaning o'rni va o'sha davrdagi xalqaro munosabatlardagi roli tubdan o'zgardi.[6] Bu davrda Rossiyaning rivojlanishining murakkabligi va nomuvofiqligi Pyotr faoliyati va u amalga oshirgan islohotlarning nomuvofiqligini ham belgilab berdi. Bir tomondan, ular katta tarixiy ahamiyatga ega edi, chunki ular mamlakat taraqqiyotiga hissa qo'shgan va uning qoloqligini yo'qotishga qaratilgan edi. Ikkinchi tomondan, ular feodallar tomonidan feodal usullardan foydalangan holda amalga oshirilgan va ularning hukmronligini mustahkamlashga qaratilgan edi. Shuning uchun Buyuk Pyotr davridagi progressiv o'zgarishlar boshidanoq konservativ xususiyatlarni o'z ichiga oldi, ular mamlakatning keyingi rivojlanishi jarayonida kuchayib bordi va ijtimoiy-iqtisodiy qoloqlikni bartaraf etishni ta'minlay olmadi. Pyotrning o'zgarishlari natijasida Rossiya feodal-krepostnoy munosabatlari hukmronligi saqlanib qolgan Evropa mamlakatlari bilan tezda yetib oldi, ammo kapitalistik rivojlanish yo'liga o'tgan mamlakatlarga yetib bora olmadi. Butrusning o'zgartiruvchi faoliyati cheksiz energiya, misli ko'rilmagan hajm va maqsadlilik, eskirgan institutlarni, qonunlarni, asoslarni, turmush tarzi va turmush tarzini buzishdagi jasorat bilan ajralib turardi. Savdo va sanoat rivojlanishining katta ahamiyatini mukammal tushungan Pyotr savdogarlarning manfaatlarini qondiradigan bir qator tadbirlarni amalga oshirdi. Ammo u krepostnoylikni mustahkamladi va mustahkamladi, avtokratik despotizm rejimini asosladi. Umuman olganda, Pyotrning islohotlari mutlaq monarxiyani mustahkamlashda Rossiya davlatini mustahkamlash va hukmron qatlamni G'arbiy Evropa madaniyati bilan tanishtirishga qaratilgan edi. Buyuk Pyotr hukmronligining oxiriga kelib, mutlaq hokimiyatga ega bo'lgan imperator boshchiligidagi qudratli Rossiya imperiyasi yaratildi. Islohotlar jarayonida Rossiyaning boshqa bir qator Evropa davlatlaridan texnik va iqtisodiy qoloqligi bartaraf etildi, Boltiq dengiziga chiqish imkoniyati qo'lga kiritildi va rus jamiyati hayotining barcha sohalarida o'zgarishlar amalga oshirildi. Shu bilan birga, xalq kuchlari nihoyatda charchagan, byurokratik apparat kuchaygan, oliy hokimiyat inqirozi uchun shart-sharoit (Voriylik to'g'risidagi dekret) yaratilgan, bu esa "saroy to'ntarishlari" davriga olib kelgan. [1] Соловьев С. М. Чтения и рассказы по истории России. Москва, 1989 год. 768с. [2] Xidoyatov .G. Jahon tarixi.T.:”Sharq” 1999. B-683 [3] Ключевский В. О. Исторические портреты. Москва, 1991 год. 624с. [4] Юрганов А. Л., Кацва Л. А. История России XVI – XVIII вв. Москва, 1995 год. 424с. [5] Ионов И. Н. Российская цивилизация IX – начало XX века. Москва, 1995 год. [6] Salimov.T.U.,Maxkamov S.Jahon tarixi.T.:”Sharq” 1999. B-587