📘 Lavlakon mahalliy madaniyati — to‘liq tavsif1. Lavlakon hududi va uning o‘rniLavlakon — bu Qizilqum cho‘lining ichki hududida joylashgan qadimgi arxeologik makon bo‘lib, Janubiy-G‘arbiy Qizilqum tarkibiga kiradi. Bu hudud qadimda:ko‘llar,o‘simliklarga boy to‘qayzorlar,hayvonot va baliqlarga boy tabiatga ega bo‘lgan. Shu sababli bu joy ibtidoiy odamlar yashashi uchun juda qulay bo‘lgan.Lavlakon atrofida:300 dan ortiq neolit davri makonlari aniqlangan,minglab arxeologik topilmalar topilgan. Bu esa hudud qadimda yirik madaniy markaz bo‘lganini ko‘rsatadi. 2. Tadqiqotlar tarixiLavlakon hududi 1965–1972-yillarda:Vinogradov,Mamedovtomonidan keng o‘rganilgan. Natijada:mingdan ortiq ibtidoiy manzilgohlar topilgan,Lavlakon-26 kabi muhim yodgorlik aniqlangan. Lavlakon-26 makonida:uy-joy qoldiqlari,madaniy qatlam,turli qurollar topilgan. Bu makon ilmiy jihatdan juda muhim hisoblanadi.3. Lavlakon madaniyatining davrlariArxeologlar Lavlakon madaniyatini 3 bosqichga ajratadi:1. Mezolit – ilk neolitkichik tosh qurollar,mezolit an’analari saqlangan(mil.avv. VII ming yillik) 2. Ilk neolitgeometrik qurollar kam,kaltaminor tipidagi o‘q uchlari yo‘q(mil.avv. VI–V ming yillik) 3. O‘rta va so‘nggi neolito‘q-yoy uchlari ko‘p,rivojlangan madaniyat(mil.avv. IV–III ming yilliklar) 4. Lavlakon madaniyatining asosiy xususiyatlari🔹 Tosh qurollariLavlakon madaniyatining muhim belgisi:mikrolit (mayda) tosh qurollar keng tarqalgan. Ammo:ba’zi Kaltaminor qurollari (masalan, “shoxli trapetsiya”) bu yerda uchramaydi.🔹 Sopol idishlarqo‘lda yasalgan,shakli Kaltaminor madaniyatiga o‘xshash,lekin naqshlari boshqacha. Xususan:to‘lqinsimon naqshlar deyarli yo‘q,arrasimon (zigzag) naqshlar ko‘proq. 🔹 Zeb-ziynat buyumlariferuza (turkuaz) toshlardan keng foydalanilgan,hatto maxsus ustaxonalar ham bo‘lgan.  5. Kaltaminor madaniyati bilan bog‘liqligiLavlakon madaniyati aslida:👉 Kaltaminor madaniyatining mahalliy varianti hisoblanadi.Kaltaminor madaniyati:mil.avv. 7–3 ming yilliklarda mavjud bo‘lgan,O‘zbekiston, Qozog‘iston, Kaspiy bo‘yi hududlariga tarqalgan. Lavlakon esa shu madaniyatning:Qizilqum ichki hududiga moslashgan shaklidir.Farqi:qurollar uslubi biroz boshqacha,naqshlar o‘ziga xos,ekologik muhit ta’siri kuchli.  6. Ibtidoiy aholining turmush tarziLavlakon aholisi:ovchilik,baliqchilik,terimchilik bilan shug‘ullangan. Ular:chaylalarda yashagan,o‘choqdan foydalangan,sopol idishlarda ovqat pishirgan. Neolit davrida:tikuvchilik,kemasozlik ham rivojlangan.  7. Tabiiy muhitning ta’siriLavlakon hududi qadimda:suvga boy,o‘simliklarga boy,hayvonlarga boy bo‘lgan. Shuning uchun:👉 madaniyatning shakllanishiga tabiiy muhit katta ta’sir ko‘rsatgan.Turli hududlarda yashagan qabilalar:turli sharoitga moslashib,turli madaniy variantlarni yaratgan.  8. Zamonaviy tadqiqotlar va yangi ma’lumotlarSo‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki:Qizilqumda yangi neolit va paleolit makonlari topilgan,Lavlakon hududi yanada qadimiyroq ekanligi aniqlanmoqda. Hatto:👉 kaltaminor madaniyati 900 ming yilga qadimiylashtirilgan degan ilmiy fikrlar ham mavjud. 9. Umumiy xulosaLavlakon madaniyati:Qizilqum hududidagi qadimgi neolit madaniyatidir,Kaltaminor madaniyatining mahalliy varianti hisoblanadi,o‘ziga xos qurollari, sopol idishlari va naqshlari bilan ajralib turadi,ibtidoiy odamlarning turmushi, xo‘jaligi va madaniyatini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.