Urush tufayli sobiq Ittifoq ichkarisidagi evakuatsiya qilingan olimlar bu yillarda respublikamizda turli fanlar, shu jumladan, filologiya va sharqshunoslik fanlari rivojiga katta hissa qo’shdilar. O’zbek adiblarining asarlarini tatar, ozarbayjon, qozoq, ukrain, belorus, rus va boshqa tillarga o’girish faollashdi. Bu borada N.Ivashev, S.Somova, S.Lepkin, M.Sale, L.Penkovskiy, V.Lipko va boshqalar barakali mehnat qildilar. S.Ayniy, Oybek, G’.G’ulom, H.Olimjon, A.Qahhor, Uyg’un, Mirtemir, M.Shayxzodalarning salmoqli asarlari dunyoga keldi. Zamonaviy asarlar qatorida tarixiy asarlarga e’tibor kuchaydi. 1943-yil dekabrida Moskvada o’zbek adabiyoti va san’ati kunlari bo’lib o’tdi. H.Olimjon, Oybek, I.Sultonovlarning «O’zbek xalqining adabiyoti», «O’zbek adabiyoti», «Ka