XALQ HUNARMANDCHILIGI VA BADIIY LOYIHALASH XALQ HUNARMANDCHILIGI VA BADIIY LOYIHALASH fanidan O‘QUV-USLUBIY MAJMUA Bilim sohasi: 100000 -Gumanitar Ta’lim sohasi: 110000 -Pedagogika Ta’lim yo‘shalishi: 5112100 -Texnologik ta’lim 1-mavzu: Kirish. XALQ HUNARMANDCHILIK SAN’ATI HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT Reja: 1. Xalq hunarmandchiligi tanlov fani va uning tutgan o’rni. 2. Xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o’qitishining o’z’iga xos xususiyatlari. 3. Xalq hunarmandchiligining turlari va ahamiyati. Tayanch so’z’ va iboralar: Xalq, hunarmandchilik, tanlov, o’qitish, tur, ahamiyat. 1. Kirish. Xalq hunarmandchiligi tanlov fani va uning tutgan o’rni. Respublikamiz’ siyosatida yoshlarni o’qitish va tarbiyalash masalalari alohida o’rin tutadi. Buni “Ta’lim to’g’risida” va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to’g’risida”gi qonunlarda, Prez’dentimiz’ning ta’lim tiz’imi, kadrlar tayyorlash va barkamol avlod tarbiyasini tubdan isloh qilish haqidagi nutqlarida hamda asarlarida, shuningdek, o’qitish tiz’imida yangi pedagogik va axborot texnologiyalarini qo’llash sohasida olib borilayotgan ishlarda ko’rish mumkin. Pedagogika institutlarida talabalarga oliy ma’lumot berish, ularni ilm-fan, texnika va texnologiyalarni o’z’lashtirishlarini ta’minlashdan iborat bo’libgina qolmay, balki o’quvchilarga - yosh avlodga ushbu bilimlarni berish, ularni tarbiyalash, dunyoqarashida ilmiy, texnikaviy taraqqiyotga intilishni tarbiyalashga o’rgatishdan iboratdir. Ma’lumki, xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o’qitish hoz’irgi z’amon talabi bilan rivojlanishi va jadallashishi katta ahamiyat kasb etadi. Bugungi kunda mutaxassis kadrlar tayyorlash, ta’lim berish tiz’imi hayotimiz’da, jamiyatimiz’da bo’layotgan islohotlar yangilanish jarayonlari talablari bilan anqindan bog’langaligi har tomonlama sez’ilmoqda. Biroq, ochiq tan olishimiz’ kerakki, hoz’irgi z’amon talabiga to’liq javob berishga har kim ham qodir emas, chunki haligacha eskicha fikrlab va yangiliklarni hali to’la-to’kis tuchunmaganlar, afsuski, oramiz’da uchrab turibdi. Bunga avvalo maktab va boshqa o’quv yurtlarining modiy baz’asini juda nochor ahvoldaligi sababdir. Albatta bu keltirilgan birgina misol tarbiyachi, o’qituvchi xodimlarga ta’sir etmay iloji yo’q.Oxirgi yillarda respublikamiz’ rahbariyati, shaxsan prez’identimiz’ning olib borayotgan siyosatida ta’lim yo’nalishi alohida ahamiyat kasb etmoqda. Prez’identimiz’ning respublika Oliy majlisi 9-sessiyasida so’z’lagan nutqida, “Kadrlar tayyorlash miliy dasturi”da ta’lim, ilm, fan-texnika sohalarini rivojlantirish yo’li bilan respublika salohiyatini oshirish, bilim olayotgan yoshlar orasidan iqtidorlilarni ajratish va chet el oliy o’quv yurtlarida, ilmiy tekshirish institutlarda malakalarni oshirish va yurtimiz’ga qaytib, olgan bilimlari bilan respublikadagi islohatlarni amalga oshirishda, iqtisodiyot, fan, aholi turmush darajasini jahonning rivojlanlgan davlatlari qatoriga etkaz’ishda faol qatnashishdan iboratligi ta’kidlangan.Respublikamiz’da, jumladan, oliy ta’limda ham bir qator islohatlar olib borilmoqda. Masalan, oliy ta’lim yo’nalishi bo’yicha bakalavriatura va mutaxasislik bo’yicha magistraturaga bo’lindi. SHuningdek, respublikamiz’da akademik litsey va kasb-hunar kollejlar tashkil topdi hamda ularning o’quv-moddiy baz’asi tobora yaxshilanib bormoqda. Buni biz’ hoz’irgi payt qurilayotgan va faoliyat ko’rsatayotgan z’amonaviy akademik litsey va kasb-hunar kollejlari misolida ko’rishimiz’ mumkin. Bunda mutaxassislik fanlari bo’yicha mashg’ulotlar maxsus jihoz’langan o’quv va labaratoriya xonalarida, ustaxonalarda, o’quv-mashq maydonlarida, korxonalarda o’tkaz’iladi. 2. Xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o’qitishining o’z’iga xos xususiyatlari. Xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o’qitish o’z’iga xos xususiyatlariga ega bo’lib, ularni tashkil etish, o’tkaz’ish uchun eng avvalo o’quv materiallarining maz’muni, maqsadi va sharoitlari katta axamiyat kasb etadi. Har qanday mutaxassislik fanida ma’ruz’a, amaliy mashg’ulot asosan uch bosqichdan iboratdir: 1. Boshlang’ich ko’rsatmani to’g’ri berish. 2. Ma’lum bir muammoni keltirib, uni to’g’ri echish yo’larini yoritish. 3. Natijalarni to’g’ri tahlil etish va xulosa chiqarish. Yuqorida keltirilgan muammolarni echish va tuchunarli etkaz’ish, to’g’ri xulosa chiqarishda xalq hunarmandchiligi tanlov faniga ham tegishlidir. Ushbu fan mutaxassislikka oid fanlardan bo’lib, talabalarni bilim olishiga to’g’ri munosabatda bo’lish yo’lini o’rgatadi. Odatda mutaxasislik fanlaridan amaliy kirish ko’rsatmasini berish quyidagi tartibda olib boriladi, ya’ni, mavz’u va uning maqsadi bayon etiladi, shu bilan birga oldin o’tilgan mavz’u bilan bog’lab, o’quvchilarning darsga tayyorgarligi aniqlanadi. Darsga oid texnologik chiz’malar, asbob-uskunalar va shunga o’xshash narsalar bilan qanday ishlash loz’imligini tuchuntiriladi. Mashg’ulotlarni o’quvchilarning mustaqil bajarishlari bosqichida o’qituvchi ularning hatti-harakatlarini doimiy kuz’atib borib, kerakli maslahatlarni beradi. So’ngra ish yakunida avval talabalarning yutuqlarini, so’ngra esa kamchiliklarni ko’rsatadi va o’qituvchi bajarilgan ish orqali talabalarni baholaydi. Didaktika naz’ariyasi pedagogika fanining mustaqil bir qismi bo’lib, unda o’qitish jarayonining umumiy qonuniantlari ochib beriladi.