KOLLOID KIMYO 1-ma`ruza. Kolloid kimyo zamonaviy kimyoning nazariy asosi Reja: 1. Dispers faza, dispersion muhit va dispers sistema. 2. Kolloid kimyo fanining rivojlanish tarixi. 3. Kolloid kimyoning rivojlanishida hissa qo‘shgan o‘zbek olimlar. Tayanch so‘z va iboralar: Dispers faza, dispersion muhit, dispers sistema, kolloid kimyo fanining rivojlanish tarixi, kolloid kimyoning rivojlanishida hissa qo‘shgan o‘zbek olimlar. Kolloid kimyo fanini dispers (maydalangan) sistemalar va sirt hodisalarining fizik kimyosi deb qarash mumkin. Kolloid so‘zi grekcha “solla” ya`ni kley so‘zidan olingan bo‘lib, xozirgi zamon mazmuniga to‘g’ri kelmagani uchun bu nom faqat tarixiy axamiyatga ega bo‘lib saqlanib kelmoqda. XIX asrda italiya olimi Sel’mi ba`zi eritmalarning anomal (qonuniyatlardan chetlanadigan) xossalarga ega ekanligini kuzatdi ya`ni: ularda yorug’likning tarqalishi, tuzlar ta`sirida ularda erigan moddaning cho‘kmaga tushishi. Moddaning bunday eritmaga o‘tishi va undan cho‘kishida sistemaning xajmi va xarorati o‘zgarmagan. Sel’mi bunday eritmalarni “psevdoeritmalar” deb atalgan va keyinchalik ular zollar deb ataladi. 1861 yilda ingiliz olimi Tomas Grem bunday eritmalarni chuqur o‘rganib ularni kolloidlar deb atagan. Kolloidlar qator xususiyatlarga ega bo‘lgan: 1.Ular intensiv ravishda o‘zidan yorug’lik tarqatgan, ayniqsa eritma solingan kyuveta bilan unga tushayotgan yorug’lik o‘rtasiga linza qo‘yib, sistemaga yorug’lik yo‘nalishiga nisbatan biror burchak bilan kuzatganda sistema ichida yorug’ konus ko‘rinadi. Bu xodisani birinchi bo‘lib kuzatgan olim nomi bilan Tindal’ konusi deb atalgan. 2. Kolloid eritmalar sekinlik bilan diffuziyalangan. 3. Ularni dializ usulida tozalash mumkin, ya`ni eritmani yarim o‘tkazgich parda orqali o‘tkazilganda parda orqali erigan kristall moddalar o‘tib, kolloid zarracha esa o‘tmaydi, parda ichida tozalangan eritma qoladi. 4. Kolloid eritmalar chin eritmalardan farqli o‘laroq, agregativ jixatdan beqarorlik xossalarini namoyon qiladi, ya`ni tashqi ta`sirlar: elektrolit qo‘shish, isitish, sovitish, mexanik chayqatish ta`sirida zarrachalarning yiriklashishi (koagullanish). 5. Ularda elektroforez xodisasini kuzatish mumkin, ya`ni zarrachalar ma`lum zaryadga ega bo‘lganligi uchun eritmaga tashqaridan elektr toki berilganda zarrachalar biror elektrod tomon xarakat qiladi, manfiy zarracha musbat elektrodga, musbat zarracha manfiy elektrod tomon xarakat qiladi. SHuni aytib o‘tish lozimki, elektroforez elektroliz xodisasidan farq qiladi, bunda elektroliz maxsulotlari ekvivalent miqdorda elektrodlarda ajraladi. Kolloid sistemalar na faqat suyuq, eritma xolida bo‘ladi, balki ular gaz va qattiq xolatda xam bo‘ladi.Biz siz bilan xozirda juda ko‘p o‘rganilgan va katta axamiyatga ega bo‘lgan kolloid eritmalar xaqida tanishamiz. va x.k….. …. … .. . .