Insoniyat tafakkuri o'sib, boshpana qurish darajasi etgach bino va inshootlarni tabiat yaratgan tosh materiallardan qura bo'lgan. Qurilish materialshunosligida tabiiy tosh materiallari (TTM) chronologik jihatdan eng qadimiysi hisoblanadi. Qadimi civilizatsiya markazlari hisoblanuvchi Misr, Mesopotamiya, Gretsiya, Rim, Meksika, Tibet, Markaziy Osiyo va boshqa mamlekatlarda TTM turli xillarini uchratish mumkin. Dunyo mo'jizalarining biri hisoblanuvchi Misr piramidalarida o'hakto'xlaridan qurilgani, Gretsiya amfitheatrlari, Venetsiya shahri (Italiya) qurilishida o'ta qattiq granitsimon toshlar ishlatilgani bunaga misoldir. Ma'lumki, Markaziy Osiyo hududiga joylashgan Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Termez kabi qadimiy shaharlar tarixi 2500-2700 yil atrofidadir. Ushbu shaharların bino va inshootlari poydevorlari, injenerlik kommunikatsiyalari, suv va mudofoa inshootlari asosan qol o'sti materiali bo'lgan, xarsangtoshlardan qurilgan. Arxeologik qazishmalar bu xarsangtoshlar buzilmagani va mustahkamligini ko'rsatadi. BMT UNESCO bo'limi umuminsoniy qadriyatlar qatoriga kirgan va 2002 yilda 2700 yilligi nishonlanadigan Shahrisabz (qadimgi Kesh) shahri arxitektura yodgorliklari.